ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗರು (ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು : 350 - 999)

ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗರು (ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು : 350 - 999)

• ಸ್ಥಾಪಕರು: ದಡಿಗ ಮತ್ತು ಮಾಧವ.

• ರಾಜಧಾನಿಗಳು: ಕೋಲಾರ (ಕುವಲಾಲ), ತಲಕಾಡು (ತವಲನ ಪುರ), ಮಾಕುಂದ (ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ಬಳಿ) ಮತ್ತು ಮಣ್ಣೆ (ಬೆಂಗಳೂರು).

• ಲಾಂಛನ: ಮದಗಜ.

• ಗುರುಗಳು: ಸಿಂಹನಂದಿ ಗುರುಗಳು.

• ಪರಿಚಯ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜಮನೆತನ ಇವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತ ದೊರೆಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು

• ಕೊಂಗಣಿವರ್ಮ (ದಡಿಗ) (350-400): ಈತನು ಸ್ಥಾಪಕ ದೊರೆ. ಹಲವಾರು ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳು ಈತನನ್ನು 'ಕೊಂಗಣಿವರ್ಮ' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಇವನ ಗುರು ಸಿಂಹನಂದಿ. ಈತನು 'ಬಾಣವಂಶ ವನದಾವನಲ' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.

• ಒಂದನೇ ಮಾಧವ (400-440): ಈತನು 'ದತ್ತಕ ಸೂತ್ರ ಭಾಷ್ಯ' ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದನು.

• ಮುಮ್ಮಡಿ ಅಯ್ಯವರ್ಮ (469-529): ಇವನು ವಿಜಯ ಕೀರ್ತಿ ಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯ. ಇವನು ಕೋಲಾರದಿಂದ ತಲಕಾಡಿಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ.

• ದುರ್ವಿನೀತ (529-579): ಇವನು ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದನು. ಭಾರವಿಯ 'ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ' ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಬರೆದನು. ಶ್ರೀ ವಿಜಯನು ತನ್ನ 'ಕವಿರಾಜ ಮಾರ್ಗ' ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಇವನು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.

• ಭೂ ವಿಕ್ರಮ (635-679): ಈತನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾಕುಂದ.

• ಶ್ರೀ ಪುರುಷ (726-788): ಈತನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಣ್ಣೆ. ಈತನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದನು. ಇವನು 'ಪೆರ್ಮಾಡಿ', 'ರಾಜ ಕೇಸರಿ', 'ಭೀಮಕೊಪ' ಮತ್ತು 'ರಣಭಾಜನ' ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.

• ಎರಡನೇ ಶಿವಮಾರ (788-816): ಈತನ ಗುರುಗಳು ಪುಷ್ಪದಂತ. ಈತನು 'ಗಜಾಷ್ಟಕ' ಮತ್ತು 'ಸೇತುಬಂಧ' ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದನು.

• ಒಂದನೇ ನೀತಿ ಮಾರ್ಗ (843-870): ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗರುಡ ಪದ್ಧತಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿತು.

• ಎರಡನೇ ಭೂತುಗ (938-961): ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 949ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ತಕ್ಕೋಳಂ ಕದನ' ನಡೆಯಿತು. ಈತನು 'ಸತ್ಯ ವಾಕ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಗಂಗಾಗಾಂಗೆಯ' ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.

• ಚಾವುಂಡರಾಯ: ಈತನು ಮಾರಸಿಂಹ, 4ನೇ ರಾಚಮಲ್ಲ ಮತ್ತು 5ನೇ ರಕ್ಕಸ ಗಂಗನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಈತನು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಈತನು 'ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ' (ತ್ರೀಶಷ್ಠಿ ಲಕ್ಷಣ ಪುರಾಣ) ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಚರಿತ್ರ ಸಾರ' ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ

• ಆಡಳಿತವು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

• ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವಿತ್ತು.

• ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆಡಳಿತವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ನಾಡು (ಪ್ರಾಂತ), ವಿಷಯ (ಜಿಲ್ಲೆ) ಮತ್ತು ಕಂಪಣ (ಗ್ರಾಮ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

• ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

• ಭೂಕಂದಾಯವು ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಗಂಗಕೋಲು ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ಕೋಲು ಎಂಬ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.

• ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಜಸ್ಥಾನಿ (ಆನೆ) ಮತ್ತು ತುರಗಸ್ಥಾನಿ (ಕುದುರೆ) ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗಗಳಿದ್ದವು.

ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ

• ಗಂಗರ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯಗಳು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.

• ಇವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕಂಬದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುವುದು.

• ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

  • ತಲಕಾಡಿನ ಪಾತಾಳೇಶ್ವರ/ಮರುಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.

  • ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಾಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.

  • ವರುಣಾದ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.

  • ಮಣ್ಣೆಯ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.

• ಅಪ್ಪರ್ ಗಂಗ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಗೋಪುರ ಕೋಲಾರದ ಕೋಲಾರಮ್ಮನ ಗೋಪುರ.